Bài viết của anh có sức hút vì đánh rất mạnh vào trực giác đạo đức của người đọc. Hình ảnh một người cha đặt lọ kẹo trước mặt hai đứa trẻ, để chúng bị dụ dỗ rồi trừng phạt cả con cháu, quả thật khiến người ta phẫn nộ.Nhưng chính ở đó, bài viết đã mắc lỗi nghiêm trọng nhất:Anh không phản biện câu chuyện Sáng Thế Ký. Anh đã thay nó bằng một câu chuyện khác, cài sẵn yếu tố bạo hành vào đó, rồi kết án Thiên Chúa bằng chính phiên bản do mình dựng nên.
Đây không phải khác biệt nhỏ trong cách diễn giải. Những chi tiết anh thay đổi chính là những chi tiết quyết định toàn bộ kết luận.Adam và Eva không phải hai đứa trẻ 12 tuổi thiếu năng lực nhận thức. Kinh Thánh mô tả họ là những con người trưởng thành, có lý trí, có khả năng hiểu ngôn ngữ, được trao trách nhiệm cai quản và có khả năng lựa chọn.Eva không chỉ nghe thấy lệnh cấm. Bà còn có thể nhắc lại lệnh ấy và hậu quả của nó khi đối thoại với con rắn.Một người có thể hiểu mệnh lệnh, nhận ra hai lời nói đối nghịch, cân nhắc rồi chọn tin lời này thay vì lời kia thì không thể đồng thời bị mô tả như một đứa trẻ hoàn toàn không biết đúng sai.Anh dựa gần như toàn bộ lập luận vào cụm “biết lành biết dữ”, rồi kết luận rằng trước khi ăn trái cây, họ không có bất kỳ năng lực đạo đức nào.Nhưng cách hiểu ấy tự phá hủy chính câu chuyện.Nếu Adam và Eva hoàn toàn không hiểu đúng sai, thì họ cũng không thể hiểu thế nào là một mệnh lệnh, một lời cảnh báo, sự vâng phục hay sự lừa dối. Khi đó cả lời Thiên Chúa lẫn lời con rắn đều không có ý nghĩa đối với họ.“Biết lành biết dữ” không đơn giản là học được rằng hành vi nào tốt, hành vi nào xấu. Trong bối cảnh Kinh Thánh, nó còn liên quan đến tham vọng tự chiếm quyền định đoạt thiện ác, tự đặt mình làm tiêu chuẩn cuối cùng thay vì đón nhận giới hạn của một thụ tạo.
Vì vậy, tội của Adam và Eva không phải là “ăn nhầm một viên kẹo”.Đó là lựa chọn không tin Thiên Chúa, tin lời kẻ lừa dối và muốn “nên như những vị thần”.Nếu bỏ hết những yếu tố ấy rồi thay bằng hai đứa trẻ và một lọ kẹo, anh không còn đang giải thích Sáng Thế Ký nữa. Anh đang viết lại nó.Bài viết cũng gọi cái cây là một cái bẫy.Nhưng một giới hạn không tự động trở thành cạm bẫy.Cạm bẫy là thứ được thiết kế để nạn nhân khó tránh khỏi thất bại. Trong câu chuyện Kinh Thánh, con người được ban cả khu vườn và chỉ có một giới hạn. Người dụ dỗ họ vượt qua giới hạn ấy là con rắn, không phải Thiên Chúa.Nếu không có khả năng từ chối Thiên Chúa, con người không có tự do thật. Họ chỉ là những sinh vật được lập trình để vâng lời.Bài viết của anh dường như đòi Thiên Chúa phải đồng thời làm hai việc:Ban cho con người tự do thật sự, nhưng cũng phải bảo đảm rằng họ tuyệt đối không thể lựa chọn sai.Hai yêu cầu đó loại trừ nhau.Tự do mà không thể bị lạm dụng không còn là tự do theo nghĩa thực sự.Tiếp theo, anh đánh đồng việc Thiên Chúa biết trước với việc Thiên Chúa cưỡng ép hoặc chủ động sắp đặt tội lỗi.
Nhưng đây là kết luận anh cần chứng minh, chứ không thể chỉ tuyên bố.Biết một lựa chọn sẽ xảy ra không đồng nghĩa với gây ra lựa chọn ấy.Muốn kết luận Thiên Chúa ép Adam và Eva phạm tội, anh phải chỉ ra trong câu chuyện rằng họ bị tước mất ý chí, không thể lựa chọn khác hoặc bị Thiên Chúa cưỡng bức phải ăn trái cấm.Nhưng không có chi tiết nào như vậy.Bài viết chỉ đi từ:“Thiên Chúa biết trước”sang:“Thiên Chúa muốn họ phạm tội”rồi sang:“Thiên Chúa lên kế hoạch cho đau khổ”.Đó không phải một chuỗi suy luận tất yếu. Đó là ba khẳng định khác nhau đã bị nhập thành một.Đến giáo lý tội tổ tông, anh tiếp tục nhập hai khái niệm hoàn toàn khác nhau: gánh tội cá nhân và thừa hưởng hậu quả của một tình trạng đổ vỡ.Kitô giáo không dạy rằng mỗi đứa trẻ sinh ra đều bị kết án vì đã trực tiếp cùng Adam ăn trái cấm.Tội tổ tông không phải một hành vi cá nhân được sao chép sang từng người. Đó là tình trạng nhân loại đã mất đi sự hòa hợp nguyên thủy với Thiên Chúa và sinh ra trong một thế giới bị tội lỗi làm tổn thương.Điều này không khó hiểu.Một đứa trẻ không gây ra chiến tranh nhưng vẫn có thể sinh ra giữa đổ nát.Một thế hệ không phá rừng nhưng vẫn có thể phải sống với khí hậu do thế hệ trước để lại.Một người không chịu trách nhiệm cá nhân về lựa chọn của tổ tiên nhưng vẫn có thể chịu hậu quả thực tế từ lựa chọn ấy.Anh có thể cho rằng giáo lý này chưa đủ thuyết phục. Nhưng ít nhất phải phản bác đúng giáo lý ấy, thay vì biến nó thành câu chuyện Thiên Chúa quy tội pháp lý của Adam cho từng đứa trẻ vô tội.Bài viết cũng mô tả Thiên Chúa như một người cha đuổi con ra ngoài rồi lạnh lùng quan sát chúng chịu đau khổ.Nhưng chính Sáng Thế Ký lại cho thấy sau khi con người phạm tội, Thiên Chúa là Đấng đi tìm họ:“Ngươi ở đâu?”Ngài không tiêu diệt họ. Ngài che phủ sự trần truồng của họ. Ngay trong biến cố sa ngã, câu chuyện đã mở ra lời hứa rằng con rắn sẽ không chiến thắng mãi mãi.Và toàn bộ phần còn lại của Kinh Thánh là câu chuyện Thiên Chúa tìm kiếm con người, kêu gọi họ trở về và cuối cùng đi vào chính đau khổ của họ nơi Đức Giêsu Kitô.Anh so sánh điều đó với một người chồng bạo hành nói: “Anh làm em đau vì anh yêu em.”Nhưng phép so sánh này chỉ đúng nếu Kitô giáo dạy rằng Thiên Chúa trực tiếp gây ra tội lỗi để thỏa mãn quyền lực của mình.Kitô giáo không dạy như vậy.Một kẻ bạo hành gây đau khổ cho người khác để kiểm soát và phục vụ bản thân.Đức Kitô tự nhận lấy đau khổ để cứu người khác.Một bên bắt nạn nhân trả giá cho mình.Một bên tự mình trả giá cho người khác.Đó không phải hai phiên bản của cùng một hành động. Chúng đối lập nhau.Kitô giáo cũng không dạy rằng mọi đau khổ đều tốt đẹp, mọi tai họa đều cần thiết hoặc nạn nhân phải im lặng vì “đó là kế hoạch của Chúa”.Sự ác vẫn là sự ác. Bất công phải bị chống lại. Người đau khổ phải được bảo vệ và chữa lành.Điều Kitô giáo khẳng định là Thiên Chúa có thể đưa điều lành ra khỏi sự dữ, chứ không phải sự dữ vì thế trở thành điều lành.Một bác sĩ có thể cứu nạn nhân của một vụ tai nạn mà không phải là người gây ra tai nạn.Tương tự, việc Thiên Chúa cứu chuộc một thế giới bị tổn thương không có nghĩa Ngài là tác giả của mọi tội ác trong thế giới ấy.Anh có quyền không tin cách giải thích này.Anh có quyền đặt câu hỏi về sự toàn tri, tự do, sự dữ và đau khổ. Đó đều là những vấn đề triết học và thần học nghiêm túc.Nhưng muốn đối thoại nghiêm túc, anh phải phân biệt rõ:Cho phép không phải là gây ra.Biết trước không phải là cưỡng ép.Hậu quả không phải là quy tội cá nhân.Cứu chuộc đau khổ không phải là ca ngợi đau khổ.Tự do có thể bị lạm dụng không có nghĩa tự do là một cái bẫy.Bài viết của anh xóa bỏ tất cả những phân biệt ấy, rồi tuyên bố rằng Kitô giáo chỉ đang dùng quyền lực để gọi cái ác là cái thiện.Đó là lý do bài viết gây sốc, nhưng chưa thuyết phục.Nó không chứng minh rằng câu chuyện Kinh Thánh có cấu trúc của một vụ bạo hành. Nó chỉ tạo ra một câu chuyện có cấu trúc bạo hành, rồi thay tên nhân vật bằng “Thiên Chúa, Adam, Eva và cây biết lành biết dữ”.Nói thẳng: thay nhãn không làm cho hai câu chuyện trở nên tương đương.Nếu anh thật sự muốn phản biện Kitô giáo, hãy phản biện phiên bản mạnh nhất và trung thực nhất của nó.Còn biến Adam và Eva thành hai đứa trẻ mất năng lực, biến giới hạn thành cạm bẫy, biến biết trước thành cưỡng ép, biến hậu quả thành trả thù và xóa sạch toàn bộ câu chuyện cứu độ — đó không phải là lột mặt nạ Kitô giáo.Đó là đeo cho Kitô giáo một chiếc mặt nạ do chính mình làm ra, rồi phẫn nộ vì chiếc mặt nạ ấy quá xấu.
internet
